Powtarzalne urazy podstrząśnieniowe w sporcie – od neuroobrazowania do profilaktyki
Rosnące zainteresowanie neurologicznymi następstwami sportów kontaktowych doprowadziło do powstania nowej dziedziny badań łączącej neuronaukę, medycynę sportową i zaawansowane neuroobrazowanie. Szczególną uwagę zwracają powtarzalne urazy podstrząśnieniowe (subconcussive impacts), które nie powodują klasycznych objawów wstrząśnienia mózgu, jednak mogą prowadzić do kumulujących się zmian biologicznych w ośrodkowym układzie nerwowym.
W centrum tych badań znajduje się piłka nożna, w której wielokrotne uderzenia piłki głową (heading) stanowią integralny element treningu i rywalizacji sportowej. Coraz więcej danych wskazuje, że nawet przy braku rozpoznanego wstrząśnienia mózgu mogą występować subtelne zmiany mikrostrukturalne istoty białej oraz zaburzenia funkcjonalnej organizacji sieci neuronalnych.
Zaawansowane neuroobrazowanie sportowców
Prowadzone badania wykorzystują nowoczesne techniki rezonansu magnetycznego, w tym:
- Diffusion Tensor Imaging (DTI),
- traktografię 3D włókien istoty białej,
- analizę connectome mózgu,
- funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI),
- spektroskopię rezonansu magnetycznego (MRS),
- zaawansowaną analizę objętościową struktur korowych i podkorowych.
Metody te pozwalają identyfikować zmiany niewidoczne w standardowych badaniach MRI i stanowią obiecujące biomarkery wczesnego uszkodzenia mózgu związanego z powtarzalnymi urazami sportowymi.
Wybrane publikacje
Brain MRI findings associated with soccer heading: a systematic review and meta-analysis
Tykocki T.
Neuroradiology. 2026. DOI: 10.1007/s00234-026-04040-6
W pierwszej ilościowej metaanalizie badań MRI dotyczących headingu przeanalizowano dostępne dane neuroobrazowe obejmujące obrazowanie dyfuzyjne, spektroskopię MR oraz badania morfometryczne mózgu. Wyniki wykazały istotny związek pomiędzy ekspozycją na heading a zmianami mikrostrukturalnymi istoty białej ocenianymi metodami DTI. Jednocześnie klasyczne badania objętościowe i morfometryczne wykazywały znacznie mniejszą czułość w wykrywaniu zmian związanych z powtarzalnymi urazami podstrząśnieniowymi. Analiza wskazuje, że obrazowanie dyfuzyjne stanowi obecnie najbardziej obiecujące narzędzie do identyfikacji subklinicznych następstw headingu u piłkarzy.
Risk of Cognitive Decline in Professional Soccer Players after Repetitive Subconcussive Impacts: A Systematic Review and Meta-analysis
Tykocki T.
Neurol Med Chir (Tokyo). 2026;66(6):321–331.
Praca koncentruje się na ocenie ryzyka pogorszenia funkcji poznawczych u zawodowych piłkarzy narażonych na wieloletnią ekspozycję na powtarzalne urazy podstrząśnieniowe. Wyniki wskazują, że przewlekła ekspozycja na heading może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem zaburzeń pamięci, funkcji wykonawczych oraz innych domen poznawczych obserwowanych w późniejszym wieku. Uzyskane wyniki wspierają potrzebę długoterminowego monitorowania neurologicznego sportowców oraz dalszych badań nad biomarkerami wczesnego uszkodzenia mózgu.
Aktualne projekty badawcze
Obecnie realizowane projekty obejmują wykorzystanie rezonansu magnetycznego 3T, DTI, traktografii i analizy connectome do oceny młodych sportowców uprawiających piłkę nożną. Głównym celem jest identyfikacja wczesnych zmian neurobiologicznych związanych z ekspozycją na heading oraz opracowanie naukowo uzasadnionych rekomendacji dotyczących bezpieczeństwa treningu dzieci i młodzieży.
Badania te mają na celu stworzenie podstaw dla nowoczesnej profilaktyki neurologicznej w sporcie, pozwalającej na zachowanie korzyści płynących z aktywności fizycznej przy jednoczesnej ochronie zdrowia mózgu sportowców.